Depresja dzieci i młodzieży.

Jesienna „chandra”

Jesień – liście opadają z drzew, na zewnątrz zimno, mokro, deszcz stuka w szybę, dni stają się coraz krótsze a temperatura spada. Jednym słowem listopadowa aura nas nie rozpieszcza. Często przekłada się to na nastrój: pojawia się przygnębienie, zniechęcenie, zmęczenie, brak energii. Co jeśli taki stan smutku utrzymuje się znacznie dłużej? Gdzie jest cienka granica między przygnębieniem a depresją? Każdy z nas doświadczył tzw. „jesiennej chandry”. Występują jednak pewne różnice między przemijającym przygnębieniem a depresją. Wspomniana „chandra”, gdy jesteśmy zamyśleni, smutni, nie mamy ochoty na wieczór w towarzystwie lub siedzimy przed telewizorem i oglądamy dramat zajadając lody – utrzymuje się dzień lub dwa do tygodnia. Jednak w momencie, gdy coraz częściej próbujemy się „zaszyć” we własnym domu, czujemy brak chęci do życia, bezradność i coraz mniej rzeczy sprawia nam radość, może to oznaczać coś więcej niż tylko naturalnie przemijający smutek. [Purzyński S. "Depresje i zaburzenia afektywne"]. Nie każdy żal czy dłuższa zaduma muszą oznaczać depresję. Dla nastroju typowe jest to, że się zmienia. Łagodne wahania w górę i w dół w ciągu dnia czy tygodnia to naturalne zmiany nastroju. Na samopoczucie psychiczne wpływ ma wiele wydarzeń: rozwód, choroba, codzienne zmagania, czy poczucie straty. Aby sobie z nimi poradzić nielubiane emocje takie jak: smutek, gniew czy żal muszą się pojawić. Depresja to choroba złożona, wymaga, więc głębszej diagnostyki.

Photo-by-Diana-Feil-on-Unsplash

Skala Patient Health Questionnaire (PHQ-2) [Kroenke K, Spitzer RL, Williams JB] jest przykładem kwestionariusza, który pozwala na przesiewowe wykrywanie obniżonego nastroju. Obejmuje tylko dwa pytania, gdzie odpowiedź „TAK” na każde z nich daje potencjalnie pozytywny wynik:

1. Czy w przeciągu ostatnich dwóch tygodni często odczuwałeś wszechogarniający smutek, przygnębienie czy poczucie braku nadziei?
2. Czy w przeciągu ostatnich dwóch tygodni często odczuwałeś małe zainteresowanie czy brak przyjemności w robieniu czegokolwiek?

Dotyk depresji

Depresja jest chorobą, która atakuje bez zapowiedzi i chociaż może się wydawać, że dotyczy tylko osób dorosłych – przecież to oni mają tyle obowiązków: w pracy, w domu, ciągle za coś odpowiedzialni – to jednak tak nie jest. Ten „cichy wróg” może „zaatakować” także dzieci i młodzież. Dorota Olbryś psycholog, psychoterapeuta specjalizująca się min. w terapii depresji wyróżnia takie objawy u dzieci do 3 r. ż: brak zainteresowania zabawą i odkrywaniem rzeczywistości, apatia, obniżona ruchliwość, brak odpowiedniej emocjonalnej ekspresji, czasem napady złego humoru i nadaktywność. Są to stale zaniepokojone dzieci, które silnie reagują na opuszczenie i rozłąkę z bliskimi. U dzieci w wieku przedszkolnym depresja może objawić się lękiem przed wyzwaniami, obniżonym poczuciem własnej wartości lub bólami głowy brzucha czy biegunkami. U dzieci starszych w wieku szkolnym może pojawić się płaczliwość, zmienność nastrojów i brak ekspresji radości.

Bunt czy depresja?

Photo-by-Rahul-Anil-on-Unsplash

W przypadku młodzieży szczególnie trudny jest okres dojrzewania, który nie bez przyczyny określany jest czasem depresji i rebelii [Drozdowski, P]. W tym okresie młody człowiek szuka odpowiedzi na wiele pytań: Kim jestem? W którą stronę iść? Buntuje się i szuka swojej drogi, budując swoją niezależność i tożsamość. Ogromne znaczenie ma grupa rówieśnicza w szkole i poza nią. Odrzucenie, brak akceptacji rówieśników, nieodwzajemniona miłość, problemy w domu - wszystko to może okazać się trudne do udźwignięcia dla młodego człowieka. Może stać się wycofany, drażliwy, a jego gniew i poczucie bezradności narastać. Może mieć wrażenie, że życie straciło sens. To trudny czas. Niepokojące objawy to m.in.: agresja, trudności w skoncentrowaniu się, brak energii i motywacji (najpierw do złożonych czynności, a później do najprostszych), w skrajnych przypadkach występuje autoagresja, a nawet myśli samobójcze. Temat dorastania i borykania się z podobnymi problemami został zobrazowany w filmie „Sala samobójców” reż. Jana Komasy.

Być może w ocenie nastroju nastolatka pomocne będą następujące, podstawowe kryteria rozpoznania epizodu depresyjnego [Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD – 10]:
1) Epizod depresyjny trwa, co najmniej dwa tygodnie.
2) Występują, co najmniej dwa z następujących objawów:
- nastrój obniżony w stopniu wyraźne nietypowym dla danej osoby, utrzymujący się przez większość dnia i prawie każdego dnia, w zasadzie nie podlegający wpływowi wydarzeń zewnętrznych i utrzymujący się co najmniej dwa tygodnie - utrata zainteresowań lub zadowolenia w zakresie aktywności, które zwykle sprawiały przyjemność
- zmniejszona energia lub zwiększona męczliwość
3) Dodatkowo występują lub mogą występować:
- spadek zaufania lub szacunku do siebie
- nieracjonalne poczucie wyrzutów sumienia lub nadmiernej a nieuzasadnionej winy
- nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie, albo jakiekolwiek zachowania samobójcze
- skargi na zmniejszoną zdolność myślenia lub skupienia się, albo jej przejawy takie jak niezdecydowanie lub wahanie się
- zmiany w zakresie aktywności psychoruchowej w postaci pobudzenia lub zahamowanie (zauważalne subiektywnie lub obiektywnie)
- zaburzenia snu wszelkiego typu
- zmiany łaknienia (wzrost lub spadek) wraz z odpowiednią zmianą wagi.

Ostateczne rozpoznanie stawia lekarz psychiatra, ponieważ rzeczywistość jest dużo bardziej złożona niż kryteria objawów opisane w medycznych klasyfikacjach, a postawienie trafnej diagnozy wymaga wiedzy i doświadczenia. W Uważnej Pracowni Terapii istnieje możliwość konsultacji z lekarzem psychiatrą, zajmującym się osobami dorosłymi oraz z lekarzem psychiatrą specjalistą psychiatrii dzieci i młodzieży.

Walka z ukrytym wrogiem

Depresja to trudny przeciwnik, dlatego ciężko jest walczyć z nią samotnie. Bardzo istotne są tutaj relacje z rodzicami: jeśli są one dobre na tyle, że dziecko będzie chciało porozmawiać z najbliższymi, mogą oni wybrać się z nim do poradni psychologiczno-pedagogicznej lub poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży na rozmowę z psychiatrą lub psychoterapeutą. Wiedząc, że rodzice wspierają w tej trudnej i nierównej walce, łatwiej będzie się z tym zmierzyć. Katarzyna Szaulińska [lekarz psychiatra w Instytucie Psychiatrii i Neurologii] i Daniel Chmielewski [niegdyś sam zmagający się z depresją] w swoim komiksie pt. „Czarne fale” wskazują na ważną rolę psychologa i pedagoga szkolnego - ich spojrzenie na sytuację, rozmowa i wskazówki, mogą być kluczowe. Warto czasem posłuchać punktu widzenia osoby, obserwującej nasze dziecko z boku. Komiks „Czarne fale” jest dobrą lekturą nie tylko dla nastolatków, ale także dla rodziców, którzy być może dzięki niemu będą mogli w porę właściwie zareagować.

Zespół Uważnej

Umów spotkanie

Kamila Fryc
tel. 796 030 230
Marzena Ciesiółka
tel. 697 310 623
Aleksandra Szarek-Baryga
tel. 664 713 900
Paulina Zerka
tel. 730 767 067
Krzysztof Rzepski
tel. 516 743 630
Piotr Sibilski
tel. 502 720 111

Przyjdź na wizytę

Uważna
Pracownia Terapii

ul. Kasztelańska 7
60-316 Poznań

Zobacz wskazówki dojazdu.

Dołącz do nas na Facebook'u